Δεκέμβριος 2004

Αρ. Φύλλου 72

Έτος 9ο

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Ιστορίες και μύθοι για την πιό μαγική γιορτή του χρόνου

Κάλαντα

Οι μαθητές της Δ τάξης σας προτείνουν να διαβάσετε

Ένας τίμιος άνθρωπος - Δεκέμβριος

Ερυθρός Σταυρός - Ερρίκος Ντυνάν

Επίσκεψη στο Μουσείο Φωτογραφίας και στο Μουσείο Κινηματογράφου - Η ιστορία του κινηματογράφου

Επίσκεψη στο Ναό του Αγίου Δημητρίου

Ηχοληψία και αναπαραγωγή του ήχου

Ευλογημένο αμπέλι

Γιατί το λέμε

Το ελάφι - Ένα ελάφι διηγείται την ιστορία του

Οι αστερισμοί (Γ' μέρος) - Διασκεδάστε μαθαίνοντας

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

 

 

 

 

 

   Ιστορίες και μύθοι

για την πιο μαγική γιορτή του χρόνου

Τα Χριστούγεννα αποτελούν τη μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης και γιορτάζονται από τα βάθη των αιώνων βασισμένα σε διάφορα ήθη και έθιμα ανάλογα με τις λαογραφικές παραδόσεις των διαφόρων χριστιανικών λαών - εθνών.

Ο εορτασμός των Χριστουγέννων, μέχρι και σήμερα προκαλεί και αναζωπυρώνει αισθήματα αγάπης, αλληλεγγύης και ανθρωπιάς, που είναι άλλωστε και το μήνυμα που μας φέρνει η γέννηση του Θεανθρώπου. Ο Ιησούς Χριστός, κήρυξε: «Αγαπάτε Αλλήλους», ένα μήνυμα τόσο δυνατό και συγχρόνως αναγκαίο, για τις δύσκολες εποχές που περνά το ανθρώπινο γένος, επηρεασμένο από τη σύγχρονη καταναλωτική αντίληψη και όλους εκείνους τους εξωγενείς παράγοντες που μας απομακρύνουν από τις ανθρώπινες αξίες. Ας δούμε λοιπόν κάποιους μύθους, και να μάθουμε από πού μας ήρθαν και πώς καθιερώθηκαν στις παραδόσεις μας και πλαισιώνουν τις γιορτές μας τα Χριστούγεννα. Από πού μας ήρθαν και πως καθιερώθηκαν;


Το έλατο.

Το έλατο πρωτοστολίστηκε στη Γερμανία και τη Σκανδιναβία, εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο και έγινε απαραίτητο για όποιον σέβεται τα Χριστούγεννά του.

Εκτός όμως από λαμπρές λάμπες και ηλεκτρικά φωτάκια, στον πλανήτη κυκλοφορούν και πολλές άλλες ιδέες. Στη Λιθουανία, για παράδειγμα, βάζουν στο δέντρο τους μια αράχνη και τον ιστό της. Γιατί ο θρύλος λέει ότι αυτό είχε κάνει μια φτωχή γυναίκα, όσο κοιμόνταν τα παιδιά της. Όταν αυτά ξύπνησαν, ανήμερα Χριστούγεννα, βρήκαν το δέντρο με τους μεταξένιους ιστούς να λάμπει.

Στην Τσεχοσλοβακία στολίζουν το δέντρο με βαμμένα τσόφλια αυγών και στις Η.Π.Α. βάζουν γιρλάντες από ποπ - κορν. Αλλού, κρεμούν κέρατα ζώων και καμπανούλες, για να τρομάξουν τα κακά πνεύματα.

Παλιότερα, έβαζαν αναμμένα κεριά στα έλατα.Το έθιμο γινόταν αιτία για πολλά ατυχήματα!. Έτσι, μέχρι να εφευρεθούν τα ηλεκτρικά φωτάκια, οι προνοητικοί είχαν και έναν κουβά νερό κάτω από το δέντρο, για τον κίνδυνο πυρκαγιάς...


Το χριστουγεννιάτικο δέντρο.

 

Όπως προαναφέραμε, το χριστουγεννιάτικο δέντρο εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη Γερμανία, στο τέλος του 16ου και στις αρχές του 17ου αιώνα.

Έως τις αρχές του 19ου αιώνα δεν ήταν διαδεδομένο ευρέως - τοποθετούνταν μόνο στις εκκλησίες. Μερικές φορές μάλιστα, οι εκκλησίες επέβαλαν και την πληρωμή εισιτηρίου σε όσους ήθελαν να το δουν.
Το δέντρο είναι αειθαλές, και συμβολίζει τη ζωή που «πεθαίνει» το χειμώνα. Ο δυτικότροπος τρόπος ζωής, εξαπλώθηκε και στην Ελλάδα και ελαχιστοποίησε την παρουσία του χριστουγεννιάτικου Ελληνικού Συμβόλου, το γνωστό «καραβάκι», που για χρόνια στόλιζε τις πλατείες σε κάθε πόλη και γωνιά της ελληνικής επικράτειας.

 


Η Γαλοπούλα.

Στην Ευρώπη υπήρχε παλαιότερα η συνήθεια να μαγειρεύουν μεγάλα πουλιά για το γιορτινό γεύμα. Προτιμούσαν τους φασιανούς, τις χήνες και τα παγόνια. Όταν, όμως δοκίμασαν τη γαλοπούλα, την καθιέρωσαν ως το κατεξοχήν χριστουγεννιάτικο γεύμα.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, στο Νόρφολκ της Αγγλίας οι πτηνοτρόφοι έλυσαν το πρόβλημα της μεταφοράς της γαλοπούλας ως εξής: έβαζαν τα πουλιά να διανύουν πάνω από 100 χιλιόμετρα σε μια εβδομάδα για να φτάσουν στην πρωτεύουσα. Κι επειδή τα ποδαράκια τους δεν είναι φτιαγμένα για πεζοπορία, τους φορούσαν ειδικά καλύμματα ή τα βουτούσαν σε πίσσα, για να σκληρύνουν!

Στο Περού, το αγαπημένο φαγητό είναι η καρδιά ταύρου στα κάρβουνα, με πολλά μπαχαρικά και ξύδι.

Οι Μάγοι και πόσοι ήταν;

 

Η παράδοση αναφέρει άλλοτε δύο και άλλοτε περισσότερους.

Τον αριθμό «τρεις» τον ανέφερε ο Πάπας Λέων τον 5ο αιώνα, ο οποίος, όπως και ο Ωριγένης, τον καθόρισε από τα τρία δώρα που προσφέρθηκαν στον Ιησού Χριστό, το χρυσό, το λιβάνι, και τη σμύρνα.
Τα ονόματα των Μάγων είναι: Βαλτάσαρ, Κάσπαρ, και Μελχιόρ.

Στις απεικονίσεις των Μάγων, ο Κάσπαρ, ο γεροντότερος και σχεδόν πάντοτε με γενειάδα, είναι ο πρώτος, ο Μελχιόρ, πάντα νέος και χωρίς γενειάδα, είναι δεύτερος, ενώ ο Βαλτάσαρ απεικονίζεται πάντα πολύ μελαχρινός ή μαύρος και έρχεται τρίτος κατά σειρά.


Η 25η Δεκεμβρίου, ως ημέρα εορτασμού των Χριστουγέννων;

Επειδή οι πρώτοι χριστιανοί ήταν εκτός νόμου στη Ρώμη - δεν επιτρέπονταν να συναντιούνται ή να εκκλησιάζονται - μαζεύονταν στις κατακόμβες, όπου τελούσαν και τις θρησκευτικές γιορτές τους. Οι διωγμοί που υφίσταντο ήταν τρομεροί. Έτσι, αποφάσισαν να γιορτάζουν τα Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου, την περίοδο δηλαδή που οι Ρωμαίοι ήταν απασχολημένοι με τα Σατουρνάλια.

Η 25η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως ημέρα εορτασμού των Χριστουγέννων για πρώτη φορά στη Ρώμη, περίπου στα μέσα του 4ου αιώνα μ.Χ.

Την εποχή του Ιουστινιανού, τον 6ο αιώνα, ο εορτασμός των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου εξαπλώθηκε σχεδόν σε όλη την Ανατολή

Πως προέκυψαν τα δώρα και ο «Σάντα Κλάους»;

Η ανταλλαγή δώρων ανάγεται στην εποχή των Ρωμαϊκών εορτών. Οι Ρωμαίοι έδιναν δώρα ο ένας στον άλλο, καθώς και στους φτωχούς.

Το σύγχρονο σύμβολο της εμπορευματοποίησης των Χριστουγέννων είναι ο Σάντα - Κλάους, ο οποίος λανθασμένα παρομοιάζεται στη σημερινή Ελλάδα με τον Αϊ - Βασίλη.

 

Η "γενεαλογική" προέλευση του δυτικού Σάντα - Κλάους είναι ο Άγιος Νικόλαος, ο Επίσκοπος Μύρωνος - Λυκίας του 4ου μ.Χ. αιώνα, ονομαστός για την αρετή και την φιλανθρωπία του και φύλακας άγγελος των παιδιών και των ναυτικών.

Να τα πούμε; Να τα πείτε, να τα πείτε!

Η χαρακτηριστική ερώτηση των παιδιών που χτυπάνε αυτές τις μέρες τα κουδούνια και τις πόρτες μας για να πούνε τα κάλαντα.

Οι παρέες παιδιών ξεχύνονται στους δρόμους με τριγωνάκια και όργανα καμιά φορά, κιθάρες, ακορντεόν, μελόντικες, για να μαζέψουν τα φιλοδωρήματα, που με ιδιαίτερη ευχαρίστηση προσφέρει ο κόσμος. Ποιος από εμάς δεν έχει άλλωστε τραγουδήσει τα κάλαντα, όταν ήταν παιδί; Τα κάλαντα είναι από τις λίγες παραδόσεις που συνεχίζονται μέχρι και σήμερα στον ίδιο βαθμό από τα παιδιά- με το αζημίωτο βέβαια.
Η λέξη κάλαντα προέρχεται από τη λατινική «calenda», που σημαίνει αρχή του μήνα, νουμηνία και τραγουδιόνταν στην αρχή του μήνα, που διαμορφώθηκε από το ελληνικό ρήμα καλώ.

Το έθιμο αυτό προϋπήρχε στην Ελλάδα, πριν από την Ρώμη.

Τα παιδιά κρατούσαν ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης, στολισμένο με καρπούς και άσπρο μαλλί (η λεγόμενη ειρεσιώνη, από το έριο = μαλλί), γύριζαν και τραγουδούσαν και τους έδιναν δώρα. Μετά, πήρε το έθιμο αυτό και η Ρώμη.

Στο Βυζάντιο κρατούσαν ραβδιά, ή φανάρια, ή ομοιώματα πλοιαρίων ή και κτιρίων στολισμένα και, τραγουδώντας, συνόδευαν το τραγούδι με κρούση τριγώνου ή τύμπανου. Περίφημος δε είναι ο σχετικός πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα «Ο τυμπανιστής» - 1832 - 1927. Σήμερα η βάση, και μάλιστα στους Πόντιους, διασώζεται άθικτη. Ακούμε κάλαντα πολλά και ποικίλα, με πολλές παραλλαγές και αποχρώσεις, στα διάφορα διαμερίσματα της χώρας μας. Τα κάλαντα έχουν τη βάση τους σε παλιά λαϊκά τραγούδια.
Πρόκειται για τραγούδια με ευχές για τον νοικοκύρη και τα άλλα μέλη της οικογένειας. Τα κάλαντα είναι μια πράξη τελετουργική, η οποία σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη έχει ως αποτέλεσμα την ευημερία. Στα παλιά χρόνια τα παιδιά τραγουδούσαν τα κάλαντα το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, κρατώντας φαναράκια αναμμένα, άλλα φλογέρα ή φυσαρμόνικα και άλλα πάλι μαζί τραγουδούσαν, σαν σε χορωδία, τα κάλαντα. Τα παιδιά που κατοικούσαν στα νησιά και τις παραθαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας κατασκεύαζαν από χαρτόνι ή τσίγκο καραβάκια στολισμένα με χρωματιστά χαρτιά και φωτάκια.

Στις ορεινές ή ηπειρωτικές περιοχές, τα παιδιά κρατούσαν για φανάρι μια φωτισμένη εκκλησία, που την ονόμαζαν «Αγία Σοφία». Τη στόλιζαν με καμπανάκια και χρωματιστά χαρτιά.

Στο εσωτερικό της, που ήταν κενό, έβαζαν ένα κερί ή ένα φαναράκι, για να τους φέγγει το δρόμο. Στα χέρια τους κρατούσαν ένα κοφινάκι όπου τοποθετούσαν τα φιλοδωρήματα, δηλαδή αυγά, σύκα, κομμάτι ζάχαρη, χρήματα, ενώ την παραμονή της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων είχαν μαζί τους και μια μικρή σούβλα μήκους ενός μέτρου, όπου περνούσαν τεμάχια χοιρινού κρέατος.

Στην Ελασσόνα, τα παιδιά περίμεναν με μεγάλη αγωνία τις γιορτές των Χριστουγέννων, για να παίξουν τα κάλαντα. Από τις 15 του «Αντριά», όπως έλεγαν το Δεκέμβριο, έως την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, τα παιδιά γυρνούσαν τη νύχτα όλο το χωριό χτυπώντας δυνατά τα κυπροκούδουνά τους.

Την παραμονή των Χριστουγέννων, συντροφιές από μικρά παιδιά γυρνούσαν από τα μεσάνυχτα μέχρι το πρωί, τραγουδώντας τα κάλαντα. Τα πολύ μικρά παιδιά, όσα δηλαδή δεν είχαν μάθει πολλά κάλαντα, έλεγαν συνήθως μόνο το παρακάτω τραγουδάκι: «Κόλιντρα κι μέλιντρα Χριστός γιννιέτι σήμιρα. Γιννιέτι κι βαφτίζιται στον ουρανό παγαίνει στου γάλα κι στου μέλι». Τα πιο μεγάλα παιδιά, αυτά δηλαδή που ήξεραν περισσότερα κάλαντα, είχαν για κάθε περίπτωση και το κατάλληλο τραγούδι.

Μελετούσαν την οικογενειακή κατάσταση του κάθε χωριανού, το επάγγελμά του και έλεγαν το σχετικό τραγούδι Οι νοικοκυρές, μόλις άκουγαν το τραγούδι στην πόρτα τους, άνοιγαν και δέχονταν πρόσχαρα τα παιδιά και τα κερνούσαν, καρύδια, σύκα και άλλα φαγώσιμα και γλυκά. Στα σπίτια των κτηνοτρόφων η νοικοκυρά, αφού κέρναγε με ό,τι είχε τα παιδιά, έχυνε στο πάτωμα στραγάλια, και τα μικρά παιδιά έσκυβαν να τα μαζέψουν βελάζοντας, όπως τα αρνιά. Μ’ αυτό το έθιμο οι νοικοκυρές ήθελαν να μεγαλώσουν τα κοπάδια τους και να έχουν ευτυχία. Παλαιότερα, τα παιδιά έπαιρναν ξύλα και χτυπούσαν τις πόρτες, για να τους ακούσουν οι νοικοκυραίοι και να τους ανοίξουν για να πουν τα κάλαντα.

Τα παιδιά που νοιάζονταν για αγάπη και παντρειά, έλεγαν στους δρόμους το παρακάτω τραγούδι, για να το ακούσουν τα κορίτσια: «Ζύμωσε βλάχα, ζύμωσε, τις φτάζυμες κουλούρες την πιο αφράτη και τρανή εμένα να τη δώσεις, για να τρανέψω γρήγορα, γαμπρό για να με κάνεις».

Με την ελπίδα το μήνυμα των Χριστουγέννων για αγάπη, αλληλεγγύη, ισότητα να εγκατασταθεί στις ψυχές όλων μας και να γίνει τρόπος ζωής και προσφοράς προς τον πλησίον μας, σας Ευχόμαστε Ολόψυχα ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ με υγεία, χαρά, δημιουργία και ευτυχία.

(Από την ιστοσελίδα: www.christmasinathens.gr/EthimaEllhnika/Kalubion )

Οι μαθητές της ΣΤ΄ Τάξης

 

 

 

Την σελίδα αυτή σχεδίασε ο Κιοσσές Γιώργος